Blog

Bir tez veya makale yazarken onlarca, bazen yüzlerce kaynakla çalışılır. Kaynakları elle yazmak hem zaman alır hem de stil tutarsızlıklarına, metin içi atıf ile kaynakça arasında uyumsuzluklara yol açar. Hakem ve editörlerin en sık işaret ettiği biçim sorunları arasında eksik veya tutarsız kaynakça bilgisi yer alır.

Bu rehberde kaynak yönetim programlarının ne işe yaradığını, EndNote, Mendeley ve Zotero’nun güçlü ve zayıf yönlerini, Word ve LaTeX ile kullanımlarını ve sık yapılan hataları ele alıyoruz. Program arayüzleri sürümden sürüme değişebildiğinden menü adlarında küçük farklılıklar görebilirsiniz.

Kaynak yönetim programları ne işe yarar?

Kaynak yönetim programları kaynak künyelerini toplar, düzenler, etiketler ve PDF’lerle ilişkilendirir; yazım aşamasında ise metin içi atıfları ekleyip kaynakçayı seçilen stile göre otomatik oluşturur ve günceller.

• Toplama: Veri tabanlarından, DOI veya ISBN ile ya da tarayıcı eklentisiyle tek tıkla künye ekleme.
• Düzenleme: Klasörler (collections), etiketler ve notlarla kütüphaneyi yapılandırma.
• PDF yönetimi: PDF’leri künyeye bağlama, işaretleme ve not alma.
• Atıf: Word veya LibreOffice eklentisiyle metne atıf ekleme; LaTeX için BibTeX/BibLaTeX dışa aktarımı.
• Stil değiştirme: Dergi değiştirdiğinizde tüm atıf ve kaynakçayı tek tıkla yeni stile çevirme.
• Ortak çalışma: Paylaşılan kütüphaneler veya gruplarla ekip içinde kaynak paylaşma.

Özellikle dergi değiştirmek zorunda kalan yazarlar için stil değişikliği büyük kolaylıktır. Reddedilen bir makaleyi APA stilinden Vancouver stiline elle çevirmek saatler alabilirken, kaynak yönetim programları bunu saniyeler içinde yapar.

Kaynak yönetim programları karşılaştırması: EndNote, Mendeley ve Zotero

Zotero ücretsiz ve açık kaynaklıdır, tarayıcıdan kaynak eklemede çok güçlüdür; EndNote kurumsal ortamlarda yaygındır ve büyük kütüphanelerde kararlıdır; Mendeley ise PDF okuma ve not alma deneyimiyle öne çıkar.

Kurumunuz EndNote lisansı sağlıyorsa ve danışmanınız ile ekibiniz EndNote kullanıyorsa, aynı programla devam etmek dosya alışverişini kolaylaştırır. Bağımsız çalışan ve maliyet düşünmek istemeyen öğrenciler için Zotero güçlü bir seçenektir. PDF üzerinde yoğun okuma ve not alma yapanlar Mendeley’in okuyucu arayüzünü tercih edebilir. Harvard stiliyle çalışanlar için Zotero, Mendeley ve RefWorks seçeneklerini özetleyen, Ödevcim’de yayımlanan atıf araçları üzerine kısa rehberimiz de karşılaştırmayı tamamlar.

Kaynak yönetim programları seçilirken hangi ölçütler önemlidir?

Kurumsal lisans durumu, ekip ve danışmanın kullandığı program, yazım aracı (Word, LibreOffice, LaTeX), PDF ve not alma ihtiyacı, kütüphane büyüklüğü ve programın uzun vadeli sürdürülebilirliği belirleyici ölçütlerdir.

• ✓Üniversitenizin kütüphanesi hangi programa lisans veriyor?
• ✓Ortak yazarlarınız ve danışmanınız hangi programı kullanıyor?
• ✓Word mü, Overleaf/LaTeX mi kullanıyorsunuz?
• ✓Kütüphaneniz kaç kaynaktan oluşacak (yüzlerce mi, binlerce mi)?
• ✓PDF’ler üzerinde yoğun not alıyor musunuz?
• ✓Verilerinizi dışa aktarıp başka programa taşıyabilecek misiniz?

Zotero nasıl kullanılır?

Zotero masaüstü uygulaması ve tarayıcı eklentisi (Zotero Connector) kurulur; makale sayfasındayken eklentiye tıklanarak künye ve varsa PDF kütüphaneye eklenir, Word eklentisiyle atıf yapılır.

Zotero’nun en güçlü yanı, Connector eklentisinin birçok veri tabanı, yayınevi sitesi ve kütüphane kataloğundan künyeyi doğru alanlarla çekebilmesidir. Yine de otomatik gelen bilgilerde büyük-küçük harf, yazar adları ve dergi kısaltmaları gibi hatalar olabilir; her kaynağı kütüphaneye eklerken kısa bir kontrol yapmak gerekir.

EndNote nasıl kullanılır?

EndNote’ta kütüphane (library) oluşturulur, kaynaklar veri tabanlarından aktarım, çevrim içi arama veya elle girişle eklenir; Word’deki “Cite While You Write” eklentisiyle atıf eklenip stil seçilir.

EndNote, Web of Science ve birçok veri tabanından doğrudan aktarım seçenekleri sunar. Büyük kütüphanelerde yinelenen kaynakları bulma (Find Duplicates), tam metin bulma (Find Full Text) ve gruplar gibi özellikler kullanışlıdır. EndNote kütüphanesi bir .enl dosyası ve onunla aynı adlı bir .Data klasöründen oluşur; kütüphaneyi taşırken ikisinin birlikte taşınması gerekir. Bu klasörü bulut senkronizasyon klasörlerinde (Dropbox, OneDrive gibi) tutmak kütüphaneyi bozabileceğinden, EndNote’un kendi senkronizasyon özelliğini kullanmak önerilir.

Mendeley nasıl kullanılır?

Mendeley Reference Manager kurulur, PDF’ler sürükle-bırakla veya tarayıcı eklentisiyle eklenir; künye bilgileri kontrol edildikten sonra Word’deki Mendeley Cite eklentisiyle atıf ve kaynakça oluşturulur.

Mendeley, PDF’lerden künye bilgilerini otomatik çıkarma ve PDF üzerinde vurgulama ve not alma özellikleriyle bilinir. Mendeley’in eski masaüstü sürümü (Mendeley Desktop) yerini Mendeley Reference Manager’a bırakmıştır; eski sürümle hazırlanmış belgelerde atıfların yeni eklentiye aktarılması gerekebilir. Bu geçiş sırasında atıfların kaybolmaması için belgenin bir yedeğini almak önemlidir.

Kaynak yönetim programları Word ile nasıl kullanılır?

Programın Word eklentisi kurulur; atıf yapılacak yerde eklenti sekmesinden kaynak seçilerek atıf eklenir, kaynakça komutuyla liste oluşturulur ve stil değiştirildiğinde tüm belge otomatik güncellenir.

Kaynak yönetim programlarını Word’de kullanırken, aynı belgede yalnızca bir programın eklentisiyle çalışmak gerekir. Bir ortak yazar Zotero, diğeri EndNote ile atıf eklerse belge içinde iki farklı alan kodu sistemi oluşur ve kaynakça bozulur. Ortak yazarlı makalelerde işe başlamadan önce hangi programın kullanılacağı netleştirilmelidir.

LaTeX ve Overleaf ile kaynak yönetimi nasıl yapılır?

Kaynak yönetim programından kütüphane BibTeX veya BibLaTeX formatında .bib dosyası olarak dışa aktarılır, Overleaf projesine yüklenir ve metinde \cite komutlarıyla atıf yapılır.

Zotero kullanıcıları için Better BibTeX eklentisi, kalıcı atıf anahtarları üretmesi ve .bib dosyasını otomatik güncel tutmasıyla öne çıkar. Overleaf’in bazı planlarında Zotero ve Mendeley ile doğrudan bağlantı kurularak .bib dosyası proje içine aktarılabilir. LaTeX kullanımına dair ayrıntılar için Overleaf kullanımı rehberimize göz atabilirsiniz.

Tez için kaynak yönetim programları ile kütüphane nasıl düzenlenir?

Tezin bölümlerine paralel koleksiyonlar oluşturmak, okuma durumunu etiketlerle işaretlemek, her kaynağa kısa not eklemek ve kütüphaneyi düzenli yedeklemek tez boyunca zaman kazandırır.

Tez süreci genellikle bir yılı aşar ve bu süre içinde kütüphane yüzlerce kaynağa ulaşabilir. Başlangıçta kurulan düzen, literatür bölümünü yazarken hangi kaynağın hangi argümanı desteklediğini hızla bulmanızı sağlar. Aşağıdaki yapı, kaynak yönetim programları ile tez yazan öğrenciler için pratik bir başlangıç noktasıdır.

Her kaynağa eklenen iki-üç cümlelik notlar (araştırmanın amacı, örneklemi, temel bulgusu) literatür taraması yazarken özet tablosu oluşturmayı kolaylaştırır. Ayrıca sistematik derleme veya meta-analiz gibi çalışmalarda tarama sonuçlarını kaynak yönetim programına aktarıp yinelenen kayıtları buradan ayıklamak yaygın bir uygulamadır. Kütüphanenin ve tez dosyasının düzenli aralıklarla, farklı bir konuma yedeklenmesi veri kaybı riskine karşı en basit güvencedir.

Kaynak yönetim programlarında sık yapılan hatalar nelerdir?

Otomatik gelen künyelerin kontrol edilmemesi, yinelenen kayıtlar, farklı programların aynı belgede kullanılması, stilin dergi kurallarıyla karşılaştırılmaması ve yedek alınmaması en sık hatalardır.

• Kontrolsüz künye: Başlıklarda büyük harf hataları, eksik sayfa veya DOI bilgisi.
• Yinelenen kaynaklar: Aynı makalenin farklı kayıtlarla iki kez atıflanması.
• Yanlış stil: “APA” yerine dergiye özel APA varyantının kullanılmaması.
• Elle müdahale: Kaynakçayı elle düzeltmek; bir sonraki güncellemede düzeltme kaybolur.
• Yedeksizlik: Kütüphanenin ve belgenin yedeğinin alınmaması.

Kaynakça, okuyucunun sizin bilimsel yolculuğunuzu takip edebildiği haritadır; harita ne kadar düzenliyse metniniz o kadar güvenilir görünür.

Son kontrolde her metin içi atıfın kaynakçada, kaynakçadaki her kaynağın da metinde bulunduğundan emin olun. Kaynak yönetim programları bu eşleşmeyi büyük ölçüde otomatik sağlar; ancak elle eklenmiş atıflar ve düz metne çevrilmiş bölümler bu kontrolün dışında kalabilir.

Kaynakça düzenlemede Makale Hazırlama nasıl destek olur?

Kaynakçanın derginin veya enstitünün stiline uyarlanması, eksik künye bilgilerinin tamamlanması, metin içi atıf-kaynakça eşleşmesinin kontrolü ve kaynak yönetim programına aktarım konularında redaksiyon desteği sunuyoruz.

2008’den beri hizmet veren Makale Hazırlama’nın 250+ uzman akademik kadrosunda Prof. Dr., Doç. Dr. ve araştırma görevlileri yer alır. Ekibimizin 20 yılı aşkın akademik deneyimiyle EndNote, Mendeley, Zotero ve Overleaf kullanan dünyanın dört bir yanındaki üniversitelerden akademisyen ve öğrencilerle çalıştık. Tüm akademik hizmetlerimizi yaptirma.com.tr üzerinden inceleyebilir, ekibimizi hakkımızda sayfamızdan tanıyabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular