Blog

Editörler ön değerlendirmede çoğu zaman önce başlığı ve özeti okur. Hakem davetlerinde de hakemler özetle karar verir: Özet net değilse uygun hakem bulmak zorlaşabilir. Yayın sonrasında ise araştırmacıların büyük kısmı, makalenin tam metnini okuyup okumamaya özetle karar verir. Bu nedenle makale özeti, metnin en kısa ama en stratejik bölümüdür.

Bu rehberde makale özetinin türlerini, bölümlerini, kelime sınırlarını, genişletilmiş özet yazımını ve anahtar kelime seçimini örnek yapılarla ele alıyoruz.

Makale özeti nedir, ne işe yarar?

Makale özeti, okuyucunun çalışmanın tamamını okumadan amacını, yöntemini, bulgularını ve önemini anlamasını sağlayan bağımsız bir metindir; veri tabanlarında dizinleme ve arama için de temel kaynaktır.

Özet “bağımsız” olmalıdır; yani ana metne başvurmadan anlaşılabilmelidir. Bu nedenle özette kısaltmalar açılmalı, tablo veya şekillere atıf yapılmamalı ve genellikle kaynak gösterilmemelidir. Özet aynı zamanda arama motorlarının ve akademik veri tabanlarının çalışmanızı hangi aramalarda göstereceğini belirleyen ana metinlerden biridir; alanınızdaki temel kavramların özetinizde doğal biçimde geçmesi görünürlüğü artırır.

Makale özeti hangi bölümlerden oluşur?

İyi bir makale özeti; araştırmanın arka planı ve amacı, yöntemi (desen, örneklem, veri toplama ve analiz), temel bulguları ve sonucu ile önemi olmak üzere dört temel bileşen içerir.

Bölümlere ayrılan kelime oranı kabaca şöyle düşünülebilir: arka plan ve amaç yaklaşık %20–25, yöntem %20–25, bulgular %30–35, sonuç %15–20. En sık yapılan hata, girişe ve literatüre fazla yer verip bulguları tek cümleyle geçmektir. Okuyucunun en çok merak ettiği bölüm bulgulardır; “anlamlı farklar bulunmuştur” gibi genel ifadeler yerine hangi değişkenlerde, hangi yönde fark bulunduğunu yazmak gerekir.

Yapılandırılmış makale özeti nasıl yazılır?

Derginin istediği başlıklar (ör. Amaç, Yöntem, Bulgular, Sonuç) aynen kullanılır; her başlığın altına o bölümün özünü veren bir-üç cümle yazılır ve toplam kelime sınırı aşılmaz.

Yapılandırılmış özet okuyucunun aradığı bilgiye hızla ulaşmasını sağlar. Sağlık bilimlerinde “Giriş, Gereç ve Yöntem, Bulgular, Sonuç” gibi farklı başlık setleri de kullanılabilir. Başlık adları derginin kurallarındaki gibi yazılmalıdır; bazı dergiler başlıkların kalın yazılmasını, bazıları iki nokta ile ayrılmasını ister. Gönderim sistemlerinin özet kutuları biçimlendirmeyi kaldırabileceğinden, başlıkların sistemde nasıl göründüğünü PDF önizlemede kontrol etmek gerekir.

Genişletilmiş özet (extended abstract) nasıl yazılır?

Genişletilmiş özet, Türkçe makalenin İngilizce okuyucuya ayrıntılı tanıtımıdır; genellikle giriş, yöntem, bulgular ve tartışma-sonuç alt başlıklarıyla 600–1.200 kelime arasında yazılır ve kaynak gösterilmesine izin verilebilir.

Türkiye’deki birçok dergi, Türkçe yayımlanan makalelerin uluslararası görünürlüğünü artırmak için genişletilmiş İngilizce özet ister. Bu metin, Türkçe özetin kelimesi kelimesine çevirisi değildir; makalenin daha ayrıntılı bir özetidir. Araştırma problemi, kuramsal çerçeve, yöntemin temel unsurları, ana bulgular ve tartışmanın özü bu metinde yer alır. Derginin kurallarında kaynak gösterimine izin verilip verilmediği, alt başlık kullanılıp kullanılmayacağı ve kelime aralığı mutlaka kontrol edilmelidir.

Anahtar kelimeler nasıl seçilir?

Anahtar kelimeler, çalışmanın temel kavramlarını, yöntemini ve bağlamını temsil eden, alanda yaygın kullanılan 3–6 ifadeden seçilir; başlıktaki kelimeleri birebir tekrar etmek yerine erişimi genişletecek eş ve yakın anlamlı terimler tercih edilir.

• ✓Derginin istediği anahtar kelime sayısı kontrol edildi.
• ✓Alanın kontrollü sözlükleri (ör. sağlıkta MeSH) incelendi.
• ✓Başlıkta zaten geçen ifadeler yerine tamamlayıcı terimler seçildi.
• ✓Türkçe ve İngilizce anahtar kelimeler birbirinin doğru karşılığı.
• ✓Çok genel (“eğitim”, “sağlık”) veya çok dar ifadelerden kaçınıldı.

Anahtar kelimeler, veri tabanlarında ve arama motorlarında çalışmanızın bulunabilirliğini doğrudan etkiler. Alanınızdaki benzer makalelerin anahtar kelimelerini incelemek, hangi terimlerin yaygın kullanıldığını görmenize yardımcı olur. Örneğin “üniversite öğrencisi” yerine “yükseköğretim” veya “lisans öğrencileri” gibi alternatiflerin hangisinin literatürde daha yaygın olduğuna bakmak faydalıdır.

Türkçe ve İngilizce makale özeti uyumu nasıl sağlanır?

İki özet aynı bilgiyi, aynı sırayla ve aynı sayısal değerlerle sunmalıdır; terimler alanın yerleşik İngilizce karşılıklarıyla çevrilmeli ve İngilizce özet kelime sınırına ayrıca uymalıdır.

Türkçe ve İngilizce özet arasındaki tutarsızlıklar hakemlerin sıkça yakaladığı sorunlardandır: Türkçe özette 412 katılımcı, İngilizce özette 421 katılımcı yazması veya bir bulgunun yalnızca bir dilde yer alması gibi. Türkçe özetteki bazı uzun cümlelerin İngilizcede bölünmesi ve İngilizce akademik kalıplarla yeniden yazılması gerekebilir. Son kontrolde iki özeti cümle cümle karşılaştırmak etkili bir yöntemdir.

İyi bir özet, makalenin fragmanı değil; okuyucuya ne bulacağını dürüstçe söyleyen bir haritadır.

Zayıf ve güçlü makale özeti arasındaki fark nedir?

Zayıf özet genel ifadeler ve arka plan bilgisiyle dolu, bulguları belirsiz bir metindir; güçlü özet ise problemi kısaca tanıtır, yöntemi öz biçimde verir, bulguları somut olarak sunar ve sonucun önemini açıkça belirtir.

Aşağıdaki karşılaştırma, aynı kurgusal çalışma için yazılmış iki farklı özet yaklaşımını cümle düzeyinde gösterir. Örnekler gösterim amaçlıdır ve gerçek bir çalışmaya ait değildir.

Güçlü özetteki her cümle bir bilgi taşır ve okuyucu, makaleyi açmadan çalışmanın ne yaptığını ve ne bulduğunu anlayabilir. Kendi özetinizi değerlendirirken her cümle için “Bu cümle çıkarılırsa okuyucu neyi kaybeder?” sorusunu sormak, gereksiz ifadeleri ayıklamanın pratik bir yoludur.

Makale özeti ile başlık nasıl uyumlu hâle getirilir?

Başlık çalışmanın ana değişkenlerini, bağlamını ve gerekiyorsa desenini yansıtmalı; özet ise başlıkta verilen sözü ilk cümlelerde açıp bulgularla karşılamalıdır.

Başlık ve özet birlikte okunur. Başlıkta “ilişki” vaat edip özette yalnızca betimsel bulgular sunmak ya da başlıkta “etkisi” deyip ilişkisel bir desen kullanmak, hakemlerin dikkatini çeken tutarsızlıklardır. Başlıkta neden-sonuç ilişkisi ima eden ifadeler, yalnızca deneysel veya yarı deneysel desenlerde kullanılmalıdır. Başlığın çok uzun olması da veri tabanlarında kesilmesine yol açabilir; derginin karakter veya kelime sınırı kontrol edilmelidir.

Makale özeti yazımında sık yapılan hatalar nelerdir?

Kelime sınırını aşmak, girişe fazla yer vermek, bulguları belirsiz bırakmak, metinde olmayan bilgi vermek, kısaltmaları açmamak, kaynak göstermek ve Türkçe-İngilizce özetler arasında tutarsızlık bırakmak en sık hatalardır.

• Belirsiz bulgu: “Önemli sonuçlar elde edilmiştir” gibi içi boş ifadeler.
• Literatür yığını: Özetin yarısının arka plan bilgisine ayrılması.
• Tutarsızlık: Özetteki örneklem veya sonuçların metinle uyuşmaması.
• Abartı: Bulguların desteklemediği genellemeler.
• Kısaltma: Açılımı verilmeden kullanılan kısaltmalar.
• Kelime sınırı: Sistemin kabul etmediği veya editörün geri gönderdiği uzun özetler.

Makale özeti ve redaksiyonda Makale Hazırlama nasıl destek olur?

Türkçe ve İngilizce özetlerin derginin kurallarına göre düzenlenmesi, genişletilmiş özetin dil kontrolü, anahtar kelime önerileri ve özet-metin tutarlılık kontrolü konularında redaksiyon desteği sunuyoruz.

2008’den beri hizmet veren Makale Hazırlama’nın 250+ uzman akademik kadrosunda Prof. Dr., Doç. Dr. ve araştırma görevlileri yer alır. Ekibimizin 20 yılı aşkın akademik deneyimiyle ulusal ve uluslararası dergilere gönderim yapan dünyanın dört bir yanındaki üniversitelerden akademisyen ve öğrencilerle çalıştık. Bilimsel içerik sizin çalışmanızdır; biz bu içeriğin açık, tutarlı ve dergiye uygun ifade edilmesine yardım ederiz. Tüm akademik hizmetlerimizi yaptirma.com.tr üzerinden inceleyebilir, ekibimizi hakkımızda sayfamızdan tanıyabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular