Blog

Matematik, fizik, bilgisayar bilimleri, mühendislik ve ekonomi gibi alanlarda birçok dergi LaTeX ile hazırlanmış gönderimleri tercih eder veya kendi LaTeX şablonunu sunar. LaTeX’in öğrenme eğrisi Word’e göre daha diktir; ancak denklemler, otomatik numaralandırma, çapraz referans ve kaynakça yönetiminde sağladığı tutarlılık özellikle uzun metinlerde büyük zaman kazandırır.

Bu rehberde Overleaf kullanımını sıfırdan anlatıyor; proje açmadan dergi şablonu seçmeye, Türkçe karakter ayarlarından sık görülen derleme hatalarına kadar temel konuları ele alıyoruz.

Overleaf nedir, neden tercih edilir?

Overleaf, LaTeX belgelerini tarayıcıda yazıp derleyen, sürüm geçmişi tutan ve eş zamanlı ortak çalışmayı destekleyen çevrim içi bir editördür; yerel LaTeX dağıtımı kurma zahmetini ortadan kaldırır.

Overleaf’in en büyük avantajı, ortak yazarların aynı dosyayı aynı anda düzenleyebilmesidir. Yorum ekleme, sürüm geçmişi ve proje paylaşımı gibi özellikler, özellikle çok yazarlı makalelerde e-postayla dosya gönderip almanın yarattığı karmaşayı önler. Ücretsiz planda ortak çalışan sayısı ve derleme süresi gibi bazı özellikler sınırlıdır; büyük tez projelerinde bu sınırlar dikkate alınmalıdır.

Overleaf kullanımına nasıl başlanır, proje nasıl açılır?

Overleaf’e e-posta veya kurumsal hesapla kayıt olduktan sonra “New Project” menüsünden boş proje, örnek proje, dosya yükleme veya şablon seçeneklerinden biriyle yeni proje açılır.

Overleaf kullanımında sol panel dosya ağacını, orta panel kod editörünü, sağ panel ise derlenmiş PDF’i gösterir. “Visual Editor” modu, LaTeX komutlarına yabancı kullanıcılar için daha görsel bir düzenleme sunar; ancak şablonlarla çalışırken “Code Editor” modunda kalmak hataları anlamayı kolaylaştırır.

Overleaf kullanımı için LaTeX belgesinin temel yapısı nasıldır?

Bir LaTeX belgesi belge sınıfı tanımı (\documentclass), paketlerin yüklendiği önsöz (preamble) ve \begin{document} ile \end{document} arasındaki içerikten oluşur.

Önsözde belge türü (article, report, book) ve kullanılacak paketler tanımlanır. İçerik kısmında \section, \subsection gibi komutlarla başlıklar oluşturulur; numaralandırma ve içindekiler tablosu otomatik üretilir. Tezlerde genellikle report veya book sınıfı ve \chapter komutu kullanılır; her bölüm ayrı bir .tex dosyasında tutulup ana dosyaya \include komutuyla eklenebilir. Bu yapı, uzun tezlerde hem düzenlemeyi hem de ortak çalışmayı kolaylaştırır.

Overleaf’te Türkçe karakter sorunu nasıl çözülür?

pdfLaTeX derleyicisiyle çalışırken UTF-8 giriş kodlaması, T1 yazı tipi kodlaması ve babel paketinin Türkçe seçeneği birlikte kullanılır; alternatif olarak XeLaTeX veya LuaLaTeX derleyicisi seçilebilir.

Türkçe metinlerde ğ, ş, ı, İ gibi karakterlerin PDF’te görünmemesi veya hatalı tirelenmesi, Overleaf kullanımında en sık karşılaşılan sorunlardandır. Önsöze \usepackage[utf8]{inputenc}, \usepackage[T1]{fontenc} ve \usepackage[turkish]{babel} satırlarını eklemek çoğu durumda yeterlidir. Güncel LaTeX sürümlerinde UTF-8 varsayılan olduğu için inputenc satırı gerekmeyebilir. Derleyiciyi değiştirmek için sol üstteki “Menu” bölümünden “Compiler” ayarı kullanılır.

Overleaf kullanımında şekil, tablo ve denklem nasıl eklenir?

Şekiller dosya olarak yüklenip figure ortamında \includegraphics ile, tablolar table ve tabular ortamlarıyla, denklemler ise equation ortamıyla eklenir; her birine \caption ve \label verilerek metinde \ref ile atıf yapılır.

Şekil dosyalarını “figures” gibi bir klasörde toplamak projeyi düzenli tutar. Çözünürlük için vektörel PDF veya yüksek çözünürlüklü PNG tercih edilir. Tablolarda booktabs paketi daha profesyonel bir görünüm sağlar; karmaşık tabloları elle yazmak yerine çevrim içi tablo oluşturucular veya R/Python çıktıları kullanılabilir. Denklemlerde numaralandırma otomatik yapılır ve metin içinde “Denklem \ref{…}” biçiminde çağrılır.

Overleaf kullanımında kaynakça BibTeX ile nasıl yönetilir?

Kaynaklar .bib dosyasında tutulur, metinde \cite komutuyla atıf yapılır ve derginin istediği stil (bibliographystyle veya biblatex stili) seçilerek kaynakça otomatik oluşturulur.

Zotero, Mendeley ve EndNote gibi kaynak yönetim programlarından kaynakları BibTeX formatında dışa aktarıp Overleaf’e yükleyebilirsiniz. Overleaf’in ücretli planlarında Zotero ve Mendeley ile doğrudan bağlantı seçeneği de bulunur. Kaynak anahtarlarının (ör. yilmaz2024) tutarlı olması, atıfların hızlıca yapılmasını sağlar. APA, IEEE, Vancouver gibi stiller için hazır stil dosyaları vardır; dergi şablonu kendi .bst dosyasını sunuyorsa onu kullanmak gerekir.

• natbib: \citep ve \citet komutlarıyla yazar-yıl atıfları için yaygındır.
• biblatex + biber: Daha esnek stil seçenekleri sunar; APA 7 için biblatex-apa kullanılabilir.
• Türkçe kaynaklar: .bib dosyasında Türkçe karakterleri doğru kodlamak gerekir; büyük harf korumak için süslü parantez kullanın.
• Eksik alanlar: DOI, sayfa ve cilt bilgilerinin eksik olması kaynakçada boşluklara yol açar.

Ortak yazarlarla Overleaf kullanımı nasıl olmalı?

“Share” düğmesiyle ortak yazarlara düzenleme veya yalnızca okuma yetkisi verilir; yorumlar, sohbet ve sürüm geçmişi (History) ile değişiklikler takip edilir.

Ortak yazarlarla çalışırken her yazarın hangi bölümden sorumlu olduğunu baştan belirlemek ve bölümleri ayrı dosyalarda tutmak çakışmaları azaltır. History bölümü, belirli bir tarihteki sürüme dönmeyi ve sürümler arası farkları görmeyi sağlar. Değişiklik izleme (track changes) özelliğinin hangi planlarda sunulduğu zaman içinde değişebileceğinden, ekip olarak çalışmadan önce bu özelliğin hesabınızda bulunup bulunmadığını kontrol edin. Git entegrasyonu ve GitHub senkronizasyonu da bazı planlarda sunulur.

Tez yazarken Overleaf kullanımı için proje nasıl düzenlenir?

Ana dosya yalnızca önsöz ve bölüm çağrılarını içerir; her bölüm ayrı .tex dosyasında, şekiller bölüm adlarına göre klasörlerde, kaynaklar tek bir .bib dosyasında tutulur.

Uzun bir tezde tüm metni tek dosyada tutmak, hem derleme süresini uzatır hem de hata ayıklamayı zorlaştırır. Aşağıdaki gibi bir klasör düzeni, Overleaf kullanımını tez boyunca sürdürülebilir kılar ve danışmanınızla paylaşırken de anlaşılır bir yapı sunar.

Enstitü kılavuzunun istediği ön sayfalar (iç kapak, onay sayfası, etik beyan, özet, abstract, içindekiler, tablolar ve şekiller listesi) genellikle ayrı bir dosyada tutulur. Sayfa numaralandırmasının ön sayfalarda Roma rakamı, ana metinde Arap rakamı olması gibi kurallar \pagenumbering komutuyla ayarlanır.

Word’den LaTeX’e geçerken nelere dikkat edilmeli?

Metin önce sade hâle getirilir, başlıklar ve atıflar LaTeX komutlarına çevrilir, tablolar yeniden oluşturulur, kaynakça .bib dosyasına aktarılır ve sonuç PDF orijinal belgeyle satır satır karşılaştırılır.

Pandoc gibi dönüştürücüler Word belgesini .tex dosyasına çevirebilir; ancak çıktı genellikle temizlik gerektirir. Elle yazılmış kaynak listeleri otomatik dönüştürülemez; kaynakları bir kaynak yönetim programına aktarıp oradan BibTeX çıktısı almak en sağlıklı yoldur. Word’deki otomatik olmayan numaralandırmalar (ör. “Tablo 3” yazısının elle girilmesi) LaTeX’te \label ve \ref ile yeniden kurulmalıdır; aksi hâlde numara tutarsızlıkları oluşur.

Overleaf kullanımında sık görülen LaTeX hataları nelerdir?

En sık hatalar tanımsız komut (Undefined control sequence), matematik kipinde olmayan sembol (Missing $ inserted), bulunamayan dosya (File not found) ve derleme süresinin aşılmasıdır.

Hata mesajları ilk bakışta korkutucu görünebilir; ancak çoğu zaman ilk hatayı düzeltmek, ardından gelen hataların da kendiliğinden kaybolmasını sağlar. Özel karakterler (%, &, #, _) metin içinde kullanılacaksa önüne ters eğik çizgi konmalıdır. Uyarılar (warnings) ise genellikle derlemeyi durdurmaz; ama taşan satırlar (overfull hbox) gibi uyarılar son kontrolde düzeltilmelidir.

Dergi ve tez şablonları Overleaf’te nasıl kullanılır?

Templates bölümünde derginin veya yayınevinin adıyla arama yapılır, şablon “Open as Template” ile açılır; tez için üniversitenin resmî LaTeX şablonu varsa o kullanılır, yoksa enstitü yazım kılavuzuna göre uyarlama yapılır.

Elsevier, Springer Nature, IEEE, ACM ve birçok dergi Overleaf’te resmî şablon sunar. Bazı yayınevleri Overleaf üzerinden doğrudan gönderim seçeneği de sağlar. Türkiye’deki bazı üniversitelerin enstitüleri veya öğrenci toplulukları da LaTeX tez şablonları paylaşmaktadır; ancak bu şablonların güncel yazım kılavuzuna uygunluğu mutlaka kontrol edilmelidir. Kenar boşlukları, satır aralığı, başlık biçimleri ve ön sayfalar enstitüden enstitüye farklılık gösterir.

LaTeX’in gücü, içeriğe odaklanmanızı sağlaması ve biçimi tutarlı biçimde şablona bırakmasıdır.

LaTeX ve Overleaf projelerinde Makale Hazırlama nasıl destek olur?

Dergi şablonuna uyarlama, LaTeX biçimlendirme, kaynakçanın BibTeX’e aktarılması, derleme hatalarının giderilmesi ve tez şablonu düzenlemesi konularında redaksiyon desteği sunuyoruz.

2008’den beri hizmet veren Makale Hazırlama’nın 250+ uzman akademik kadrosunda Prof. Dr., Doç. Dr. ve araştırma görevlileri yer alır. Ekibimizin 20 yılı aşkın akademik deneyimiyle Overleaf, Word şablonları, EndNote/Mendeley/Zotero ve dergi gönderim sistemlerinde dünyanın dört bir yanındaki üniversitelerden akademisyenlerle çalıştık. Bilimsel içerik yazara aittir; biz biçim ve teknik uyumda yanınızdayız. Tez sürecinizin bütünü için tez danışmanlığı sayfamıza, ekibimizi tanımak için hakkımızda sayfamıza göz atabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular