Blog

Lisansüstü tezler, aylar hatta yıllar süren emeğin ürünüdür; ancak bu emeğin çoğu, tez kütüphane rafında veya ulusal tez veri tabanında kalır. Akademik kariyer, doçentlik başvurusu veya burs ve proje değerlendirmeleri için tezden makale üretmek hem bilgiyi bilim dünyasıyla paylaşmanın hem de akademik görünürlüğü artırmanın en doğal yoludur.

Ancak tez ile makale farklı türlerdir. Tez, öğrencinin yetkinliğini gösterir ve ayrıntıya yer verir; makale ise kısa sürede okunacak, tek bir katkıya odaklanan bir metindir. Bu rehberde tezden makale üretme sürecini, odak belirlemeden dergi seçimine ve etik konulara kadar adım adım ele alıyoruz.

Tez ile makale arasındaki temel farklar nelerdir?

Tez kapsamlı, ayrıntılı ve öğrencinin yetkinliğini göstermeye yönelikken; makale belirli bir kelime sınırı içinde tek bir araştırma sorusuna odaklanan, literatüre özgün katkısını hızla gösteren ve derginin okuyucusuna hitap eden bir metindir.

Bu farklar nedeniyle tezden makale üretirken “neyi çıkaracağım?” sorusu “neyi ekleyeceğim?” sorusundan daha önemlidir. Tezde yer alan birçok tanım, tarihsel arka plan ve ara analiz makalede yer bulamaz. Buna karşılık makalede, çalışmanın literatüre katkısını ilk paragraflarda net biçimde ortaya koyan güçlü bir giriş gerekir.

Tezden makale üretirken odak nasıl belirlenir?

Tezin en özgün, literatürde en az çalışılmış ve en güçlü bulguları desteklenen sonucu belirlenir; makale bu sonucu yanıtlayan tek ve net bir araştırma sorusu etrafında kurgulanır.

Örneğin dört alt problemi olan bir tezde, her alt problem ayrı bir makaleye dönüşmeye uygun olmayabilir. Hangi alt problemin tek başına anlamlı bir katkı sunduğunu, hangilerinin birlikte daha güçlü bir hikâye anlattığını değerlendirmek gerekir. Odak belirlemede şu sorular yol gösterir: Bu bulgu alandaki hangi tartışmaya katkı sağlıyor? Hangi dergilerin okuyucusu bu bulguyla ilgilenir? Bulgu, yöntem açısından hakem incelemesine dayanacak kadar sağlam mı?

• ✓Makalenin tek cümlelik ana mesajı yazıldı.
• ✓Bu mesajı destekleyen bulgular ve tablolar seçildi.
• ✓Makalede yer almayacak analizler ayrı bir listeye alındı.
• ✓Hedef dergi ve okuyucu kitlesi belirlendi.
• ✓Aynı tezden başka makale planlanıyorsa kapsamlar birbirinden net ayrıldı.

Tezden makale üretme adım adım nasıl yapılır?

Hedef dergi seçilir, derginin yazım kuralları ve örnek makaleleri incelenir, ana mesaj belirlenir, bölümler derginin yapısına göre yeniden yazılır, metin kelime sınırına indirilir, güncel literatür eklenir ve dil ile biçim son kez kontrol edilir.

Tezin tamamlanmasından bu yana geçen sürede literatür güncellenmiş olabilir. Özellikle tezden birkaç yıl sonra makale yazılıyorsa, son yıllarda yayımlanmış çalışmaların eklenmesi hakemlerin “literatür güncel değil” eleştirisini önler. Hedef dergiyi belirleme konusunda dergi seçimi rehberimiz yol gösterici olabilir.

Tezi makale uzunluğuna indirmek için hangi teknikler kullanılır?

Tanım ve tarihçe bölümleri çıkarılır, literatür tematik sentez hâline getirilir, yöntemdeki standart bilgiler kaynakla kısaltılır, tablolar birleştirilir, tekrar eden ifadeler ayıklanır ve ayrıntılar gerekirse ek dosyaya (supplementary) taşınır.

Kısaltma sırasında en sık yapılan hata, tez cümlelerini birebir koruyup sadece bazı paragrafları silmektir. Bu yaklaşım kopuk bir metin üretir ve tezle yüksek benzerlik oluşturur. Daha iyi sonuç, makaleyi bir taslak plan üzerinden yeniden yazmak ve tezi bir kaynak gibi kullanmaktır.

Doktora tezinden birden fazla makale nasıl planlanır?

Tezin alt problemleri, veri setleri ve katkı alanları haritalanır; her makalenin araştırma sorusu, veri kısmı ve hedef dergisi ayrı ayrı belirlenir ve makaleler arasında örtüşme olmaması için kapsamlar yazılı olarak sınırlandırılır.

Doktora tezleri genellikle birden fazla makaleye kaynaklık edecek zenginliktedir. Örneğin karma yöntemli bir tezde nicel bulgular bir makalede, nitel bulgular başka bir makalede sunulabilir; ölçek geliştirme içeren bir tezde ölçeğin geçerlik-güvenirlik çalışması ayrı bir makale olabilir. Önemli olan, her makalenin kendi başına anlamlı bir katkı sunması ve aynı bulguların farklı makalelerde tekrar edilmemesidir.

Aynı veri setinden üretilen makalelerde, önceki makaleye atıf yaparak ilişkiyi şeffaf biçimde belirtmek gerekir. Editörler, aynı örneklemden üretilmiş başka yayınlarınız olup olmadığını kapak mektubunda belirtmenizi isteyebilir; bu bilgiyi açıkça vermek güven oluşturur.

Türkçe tezden uluslararası makale üretirken nelere dikkat edilmeli?

Metin yalnızca çevrilmemeli, uluslararası okuyucuya göre yeniden çerçevelenmelidir: Türkiye bağlamı kısaca açıklanır, uluslararası literatür eklenir, yerel kavramlar tanımlanır ve dil, hedef derginin akademik üslubuna göre düzenlenir.

Türkiye’ye özgü eğitim sistemi, mevzuat veya kurum adları uluslararası okuyucu için açıklama gerektirir. Ayrıca girişte çalışmanın neden yalnızca Türkiye için değil, uluslararası literatür için de önemli olduğunu göstermek, editörün ön değerlendirmesinde belirleyici olabilir. Çeviri sonrası profesyonel dil düzenlemesi, hakemlerin dil kaynaklı eleştirilerini azaltır.

Tezden makale üretmede etik kurallar nelerdir?

Makalenin tezden üretildiği belirtilmeli, aynı bulgular birden fazla makalede tekrar yayımlanmamalı, veriler anlamsız parçalara bölünmemeli (dilimleme), etik kurul bilgisi verilmeli ve tüm katkı sağlayanlar uygun biçimde yazar veya teşekkür olarak yer almalıdır.

Tezden üretilen makalelerde genellikle ilk sayfada bir dipnotla “Bu makale, [yazar]ın [üniversite] [enstitü]’nde [yıl] yılında tamamladığı ‘[tez adı]’ başlıklı yüksek lisans/doktora tezinden üretilmiştir” ifadesi yer alır. Kör hakemli dergilerde bu bilgi hakem sürecinde gizlenip yayın aşamasında eklenebilir. Dilimleme (salami slicing), aynı çalışmanın anlamlı katkılar yerine yayın sayısını artırmak amacıyla küçük parçalara bölünmesidir ve yayın etiği açısından sorunlu kabul edilir.

Tezden makale üretiminde yazar sırası nasıl belirlenir?

Yazar sırası, katkı düzeyine göre ve tüm yazarların onayıyla belirlenir; birçok alanda tezi yürüten öğrenci ilk yazar, danışman ise ortak veya sorumlu yazar olarak yer alır, ancak bu kesin bir kural değildir.

Yazarlık; çalışmanın tasarımına, verilerin toplanmasına veya analizine, metnin yazımına ve son hâlinin onaylanmasına anlamlı katkı gerektirir. Danışman ile öğrenci arasında yazar sırası ve sorumlu yazarlık konusunun makale yazımına başlamadan önce açıkça konuşulması, ileride doğabilecek anlaşmazlıkları önler. Eş danışman veya istatistik desteği veren kişilerin katkıları da yazarlık ölçütlerine göre değerlendirilmeli; yazarlık ölçütlerini karşılamayanlar teşekkür bölümünde anılmalıdır.

Tezden makale üretiminde benzerlik oranı nasıl yönetilir?

Makale tezden kopyalanmak yerine yeniden yazılır; yöntem gibi standart bölümlerde makul benzerlik olabileceği kabul edilir, tez kaynakça veya dipnotta belirtilir ve gönderim öncesi benzerlik raporu alınarak yüksek eşleşmeler gözden geçirilir.

Benzerlik raporlarında tezinizle oluşan eşleşmeler genellikle kendi çalışmanızla eşleşme olarak görülür; ancak editörler bu durumu yine de değerlendirir. Gönderim öncesinde rapor almak, hangi bölümlerin yeniden yazılması gerektiğini görmenizi sağlar. Benzerlik ve yapay zekâ raporu için intihal ve yapay zekâ raporu hizmetimizden yararlanabilirsiniz.

Tez, yolculuğun kaydıdır; makale ise o yolculuktan getirdiğiniz en değerli bulgunun hikâyesidir.

Tezden makale üretirken sık yapılan hatalar nelerdir?

Tezin bölümlerini kısaltarak birleştirmek, odak belirlemeden tüm bulguları sunmak, eski literatürle yetinmek, derginin kurallarını göz ardı etmek ve tezden üretildiğini belirtmemek en sık hatalardır.

• Tez dili: “Bu bölümde…” gibi tez anlatım kalıplarının makalede kalması.
• Fazla tablo: Tezdeki tüm tabloların makaleye taşınması.
• Belirsiz katkı: Girişte çalışmanın özgün katkısının açıkça yazılmaması.
• Uyumsuz dergi: Kapsamı uymayan dergiye gönderim.
• Eksik beyan: Tez dipnotu, etik kurul ve finansman bilgisinin unutulması.

Tezden makale sürecinde Makale Hazırlama nasıl destek olur?

Odak ve dergi stratejisi belirleme, makale yapısının kurgulanması, kısaltma ve yeniden düzenleme için editoryal danışmanlık, dil ve biçim redaksiyonu, benzerlik kontrolü ve hakem yanıtı süreçlerinde destek sunuyoruz.

2008’den beri hizmet veren Makale Hazırlama’nın 250+ uzman akademik kadrosunda Prof. Dr., Doç. Dr. ve araştırma görevlileri yer alır. Ekibimizin 20 yılı aşkın akademik deneyimiyle DergiPark, ScholarOne, Editorial Manager ve yayınevi portallarına gönderim yapan dünyanın dört bir yanındaki üniversitelerden akademisyen ve öğrencilerle çalıştık. Makale sizin tezinizin ve emeğinizin ürünüdür; biz yayına giden yolda editoryal rehberlik sağlıyoruz. Dergi stratejisi için dergi gönderim stratejisi sayfamıza, ekibimiz için hakkımızda sayfamıza göz atabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular