Blog

Akademik dünyada aynı adı taşıyan çok sayıda araştırmacı bulunur; ayrıca Türkçe karakterler, evlilik sonrası soyadı değişiklikleri ve farklı yazım biçimleri (ör. “Şahin” ve “Sahin”) yayınların doğru kişiyle eşleşmesini zorlaştırır. ORCID, bu karmaşayı çözmek için oluşturulmuş kalıcı bir araştırmacı tanımlayıcısıdır.

Bu rehberde ORCID hesabı açma adımlarını, profilin nasıl doldurulacağını, yayınların otomatik nasıl ekleneceğini ve ORCID’in Scopus, Web of Science ve dergi sistemleriyle nasıl bağlanacağını anlatıyoruz.

ORCID nedir, neden gereklidir?

ORCID (Open Researcher and Contributor ID), araştırmacıları ve çalışmalarını birbirine bağlayan, kar amacı gütmeyen bir kuruluş tarafından sağlanan kalıcı ve benzersiz bir kimlik numarasıdır; 0000-0002-1825-0097 biçiminde 16 haneden oluşur.

ORCID numarası; makale gönderimlerinde, proje başvurularında, akademik profillerde ve kurumsal sistemlerde araştırmacıyı tekil olarak tanımlar. Yayınevleri, makale yayımlandığında yazarın ORCID numarasını makalenin metadatasına ekler; bu sayede yayınlar zamanla otomatik olarak profilinize bağlanabilir. Türkiye’de DergiPark başta olmak üzere birçok dergi ve gönderim sistemi yazarlardan ORCID numarası ister; akademik değerlendirme ve kurum sistemlerinde de ORCID bilgisi kullanılmaktadır.

ORCID hesabı açma adım adım nasıl yapılır?

orcid.org/register adresinden ad, soyad ve e-posta girilir, şifre belirlenir, görünürlük tercihi seçilir, kullanım koşulları onaylanır ve gelen e-postadaki bağlantıyla adres doğrulanır.

ORCID hesabı açma sırasında birincil e-posta olarak kurumsal adresinizi kullanmak mümkündür; ancak kurum değiştirdiğinizde bu adrese erişiminizi kaybedebilirsiniz. Bu nedenle hesaba hem kurumsal hem de kişisel bir e-posta eklemek, hesabın uzun vadede erişilebilir kalmasını sağlar.

ORCID görünürlük ayarları nasıl seçilir?

Her bilgi için üç görünürlük düzeyi vardır: herkese açık (Everyone), yalnızca güvenilir kuruluşlara açık (Trusted parties) ve yalnızca size açık (Only me); yayın ve istihdam bilgilerinin herkese açık olması önerilir.

ORCID’in amacı, araştırmacının çalışmalarının doğru eşleşmesini sağlamaktır. Yayınlar ve kurum bilgileri gizli tutulursa dergiler, fon kuruluşları ve diğer sistemler bu bilgilere erişemez. E-posta adresi gibi kişisel bilgileri ise “Only me” veya “Trusted parties” olarak bırakmak mahremiyeti korur. Görünürlük ayarları hesap ayarlarından her bilgi için ayrı ayrı değiştirilebilir.

ORCID hesabı açma sonrası profil nasıl doldurulur?

Profilde ad varyantları, kısa biyografi, anahtar kelimeler, web bağlantıları, eğitim, istihdam, finansman, yayınlar ve hakemlik bilgileri yer alır; en az eğitim, istihdam ve yayın bölümlerinin doldurulması önerilir.

• ✓Ad varyantları (Also known as): “Sahin, A.” ve “Şahin, Ayşe” gibi yazım farklarını ekleyin.
• ✓Kurum bilgisi: Kurum adını listeden seçin; serbest metin yerine kayıtlı kurum kimliği kullanılır.
• ✓Eğitim: Lisans, yüksek lisans ve doktora bilgilerini tarihleriyle girin.
• ✓Anahtar kelimeler: Uzmanlık alanlarınızı birkaç kelimeyle belirtin.
• ✓Web bağlantıları: Kurum sayfanız, Google Scholar ve ResearchGate profiliniz.
• ✓Yayınlar: Otomatik aktarım araçlarıyla ekleyin; eksikleri elle tamamlayın.

Ad varyantları özellikle Türkçe karakter içeren isimlerde önemlidir. Uluslararası veri tabanları zaman zaman “ş” harfini “s” olarak, “ı” harfini “i” olarak kaydeder. Bu varyantları profilinize eklemek, yayınlarınızın doğru eşleşmesine yardımcı olur.

ORCID hesabı açma sonrası yayınlar nasıl eklenir?

Works bölümünde “Add” menüsünden “Search & Link” seçilerek Crossref, Scopus, DataCite gibi kaynaklardan yayınlar aktarılır; DOI ile tek tek eklenebilir, BibTeX dosyası içe aktarılabilir veya yayın bilgileri elle girilebilir.

Search & Link araçlarına izin verdiğinizde, bu kuruluşlar ileride yayımlanan çalışmalarınızı da profilinize ekleyebilir. Bu izinler “Trusted organizations” bölümünden yönetilir ve istenildiğinde geri alınabilir. Aynı yayın farklı kaynaklardan eklenirse ORCID bunları gruplayarak tek kayıt gibi gösterir; tercih ettiğiniz kaynağı seçebilirsiniz.

ORCID, Scopus ve Web of Science’a nasıl bağlanır?

Scopus’ta “Scopus to ORCID” sihirbazıyla yazar profili ve yayınlar ORCID’e aktarılır; Web of Science tarafında araştırmacı profiline ORCID bağlanarak yayınlar ve hakemlik kayıtları eşleştirilir.

Scopus Author ID, Scopus’ta yayınınız olduğunda sistem tarafından otomatik oluşturulur. Bazen aynı yazar için birden fazla Scopus profili oluşabilir; bu durumda Scopus’un yazar geri bildirim araçlarıyla profillerin birleştirilmesi talep edilir. Web of Science araştırmacı profili ise hakemlik faaliyetlerinin kaydedilmesi açısından da kullanışlıdır. Hakemlik kayıtlarının ORCID’e aktarılması, akademik CV’de hakemlik deneyimini belgelenebilir hâle getirir.

ORCID hesabı açma sonrası Türkiye’deki sistemlerde nasıl kullanılır?

ORCID numarası DergiPark gönderimlerinde yazar bilgisi olarak, kurumların akademik bilgi sistemlerinde (ör. AVESİS) ve YÖK’ün akademisyen bilgi sistemi gibi platformlarda profil bilgisi olarak kullanılabilir; numaranın tüm sistemlerde aynı ve doğru yazılması önemlidir.

DergiPark’ta yazar profilinize ORCID numaranızı eklemek, gönderim sırasında ortak yazarlar listesinin doğru oluşmasına yardımcı olur. Birçok Türk dergisi, yayımlanan makalenin ilk sayfasında yazarların ORCID numaralarını gösterir. Bu nedenle ortak yazarlarınızın da ORCID numarası olması ve gönderimden önce bu numaraların toplanması, son dakika eksikliklerini önler.

Kurumların akademik performans ve bilgi sistemleri de yayın bilgilerini çekerken ORCID, Scopus veya Web of Science kimliklerinden yararlanabilir. Sistemlerin hangi kaynağı kullandığı kurumdan kuruma değiştiği için kendi kurumunuzun kılavuzlarını kontrol etmeniz önerilir. Her durumda, ORCID profilinizdeki yayın listesinin eksiksiz ve güncel olması, bu sistemlerdeki bilgilerin doğruluğunu da destekler.

ORCID profili nasıl güncel tutulur?

Güvenilir kuruluşlara otomatik güncelleme izni vermek, yılda birkaç kez profili gözden geçirmek, yeni kurum ve görev bilgilerini zamanında eklemek ve yinelenen yayın kayıtlarını temizlemek profili güncel tutar.

Otomatik güncelleme izinleri verildiğinde yeni yayınlarınızın büyük bölümü kendiliğinden profilinize eklenir. Yine de DOI’si olmayan bildiriler, kitap bölümleri veya ulusal dergilerdeki bazı yayınlar otomatik eklenmeyebilir; bunları elle eklemek gerekir. Profili akademik yükseltme, proje başvurusu veya iş başvurusu öncesinde kontrol etmek, eksiklerin son anda fark edilmesini önler.

ORCID hesabı güvenliği nasıl sağlanır?

Güçlü bir şifre, iki adımlı doğrulama, birden fazla doğrulanmış e-posta adresi ve güvenilir kişiler (trusted individuals) ayarlarının dikkatli kullanımı hesabı güvende tutar.

ORCID, iki adımlı doğrulama (two-factor authentication) seçeneği sunar ve bu özelliği etkinleştirmek hesabınızın yetkisiz erişime karşı korunmasına yardımcı olur. “Trusted individuals” özelliğiyle bir asistan veya kütüphane çalışanına profilinizi düzenleme yetkisi verebilirsiniz; ancak bu yetki yalnızca güvendiğiniz kişilere verilmeli ve ihtiyaç kalmadığında kaldırılmalıdır. Şifrenizi kimseyle paylaşmamanız, profil yönetiminde temel kuraldır.

ORCID hesabı açma ve kullanımında sık yapılan hatalar nelerdir?

Birden fazla hesap açmak, profili boş bırakmak, yayınları gizli tutmak, yalnızca kurumsal e-posta kullanmak ve dergi sistemlerine numarayı hatalı yazmak en sık hatalardır.

• Çift hesap: Unutulan eski hesap nedeniyle yeni hesap açmak; yayınlar iki profile bölünür.
• Boş profil: Yalnızca numara alıp profil doldurmamak, ORCID’in faydasını azaltır.
• Gizli bilgiler: Yayınları “Only me” yapmak, dergi ve kurumların erişimini engeller.
• Tek e-posta: Kurum değişikliğinde hesaba erişimin kaybolması.
• Hatalı numara: Gönderim formuna elle yazılan numarada hane hatası.

ORCID numaranız, akademik kariyeriniz boyunca sizinle birlikte taşınan dijital imzanızdır.

Çift hesap fark ederseniz, ORCID’in hesap birleştirme (remove duplicate record) sürecini kullanarak kayıtların birleştirilmesini talep edebilirsiniz. Birleştirme sonrasında tek bir numara geçerli kalır; diğer numarayı kullandığınız sistemlerdeki bilgileri güncellemeniz gerekir.

Akademik profil ve yayın sürecinde Makale Hazırlama nasıl destek olur?

Akademik CV, yayın listesi düzenleme, dergi stratejisi, gönderim hazırlığı ve hakem yanıtı süreçlerinde danışmanlık sunuyoruz; ORCID ve diğer akademik profillerin tutarlı olması için yönlendirme yapıyoruz.

2008’den beri hizmet veren Makale Hazırlama’nın 250+ uzman akademik kadrosunda Prof. Dr., Doç. Dr. ve araştırma görevlileri yer alır. Ekibimizin 20 yılı aşkın akademik deneyimiyle ORCID, Google Scholar, ResearchGate, Web of Science, Scopus ve YÖKSİS/AVESİS gibi platformlarda profil düzenleyen dünyanın dört bir yanındaki üniversitelerden akademisyenlerle çalıştık. Hesaplarınız size aittir ve yönetimi sizde kalır; biz düzen ve içerik konusunda rehberlik ederiz. Akademik özgeçmişiniz için akademik CV hazırlama sayfamıza, ekibimiz için hakkımızda sayfamıza göz atabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular